આમળાંનાં વિવિધ ફાયદા | Benefit of Amla in Gujarati

આમળાંનાં વિવિધ રોગમાં થતા ફાયદા :-

• વાળને લાંબા, કાળા, સુંવાળા, કરે છે. તેથી જ માથામાં નાખવાના તેલમાં આપણે આમળાં નાખીએ છીએ. બજારમાં આમળાંની પડી તૈયાર મળે છે. આ રીતે બાહ્ય પ્રયોગમાં તો ઉપયોગી છે. સાથે સાથે આમળાંની સેવનથી પેટ અને શરીરની ગરમી દૂર થઈ ખરતા વાળ અટકીને લાંબા થાય છે. ખરતા વાળ માટે આમળાંના ચૂર્ણને પાણીમાં કાલવીને રાત્રે વાળના મૂળમાં ભરી દેવું સવારે કોકરવરણા પાણીથી માથું ધોઈ નાખવું.

• વાળની જેમ આંખ માટે પણ આમળાં સારાં છે. દ્રષ્ટિ સુધારવા અને તેની જ્યોતિ વધારવા આમળાં ખૂબ ઉપયોગી છે. આમળાંના ચૂર્ણને પાણીમાં કાલવી તેની થેપલી બનાવી આંખ ઉપર મૂકવાથી આંખને અપાર ઠંડક મળે છે. અને આંખની શક્તિ વધે છે. આમળાંની બનાવટ ત્રિફળા ચૂર્ણને રાત્રે રાત્રે પાણીમાં પલાળી સવારે એ પાણી નિતારી આંખે છાંટવાથી આંખનુ તેજ ઉતરોતર વધે છે અને ચશ્માં આવતા નથી. આ પ્રયોગ ખૂબ જાણીતો છે.

• કબજિયાત આજનો વ્યાપક વ્યાધિ છે. કાયમી ધોરણે કબજિયાત મટાડવા આમળાં ખૂબ ઉપયોગી છે. આમળાં સારક છે. એકલું આમળાંનું ચૂર્ણ ગરમ કે ઠંડા પાણી સાથે ફાકવાથી કબજિયાત મટે છે.

• આમળાં અગ્નિવર્ધક છે. એટલે ભૂખ ન લાગતી હોય, ભૂખ મરી ગઈ હોય કે ખોરાકમાં રુચી ન હોય તો તે બધી જ ફરિયાદ આમળાંના સેવનથી દૂર થાય છે.

• અગ્નીવર્ધક સાથે આમળાં પાચક છે. જેથી જે ખોરાક ખાવામાં આવ્યો હોય તેનું સારી રીતે પાચન થાય છે. જેથી અપચો દૂર થાય છે, ગેસ થતો નથી, આફરો ચડતો નથી, પેટ હળવું ફૂલ રહે છે. અને સમયસર ભૂખ લાગે છે.

• આમળાં રોચક પણ છે. જેથી ખાવામાં તે રુચિ ઉત્પન્ન કરે છે. ખાવાનું ભાવતું ન હોય કે ખાવા બેસીએ ત્યારે ખોરાકનો સ્વાદ જ ન લગતો હોય તે આમળાંના સેવનથી મટે છે.

• આમળાંના આ ગુણોને લઇને જે ખોરાક ખાવામાં આવે છે તેનુ સારી રીતે પાચન થઇને તેનાથી શરીરને જરૂરી પૂરતાં તત્વો મળી રહે છે. એટલે આમળાંથી શરીરને  પોષણ મળે છે.

• શરીરને પૂરતું પોષણ મળતાં ધાતુઓની વૃધ્દ્રિ થાય છે. આમળાંના નિયમિત સેવનથી શરીરની સપ્ત ધાતુની ક્રમશઃ વૃધ્દ્રિ થાય છે.

• સપ્તધાતુની વૃધ્દ્રિથી શરીરની દુર્બળતા, અશક્તિ, માયકાંગલાપણું,શરીરની શિથિલતા દૂર થઈ શરીરમાં શક્તિમાં શક્તિનો સંચાર થાય છે. આ રીતે, આમળાં બળવર્ધક અને શક્તિવર્ધક તરીકે પણ કામ આપે છે.

• આમળાંમાં લોહતત્ત્વ હોવાથી લોહીના રક્તકણોની વૃધ્દ્રિ કરે છે. પરિણામે શરીરની લોહીની ઓછપ દૂર થાય છે.શરીરની પાંડુતા મટે છે. લોહીની વૃધ્દ્રિ થાય છે. લોહીની શુધ્દ્રિ થાય છે. અને લોહી બગાડના નાનામોટા રોગો મટે છે.

• આમળાં વીર્યવર્ધક છે કારણ કે સપ્તધાતુ સાથે વીર્યની  વૃધ્દ્રિ પણ થાય જ. તેથી શુકલ્પતા , શુક્ર તારલ્ય, શીધ્ર પતન, જાતીય નબળાઇ વગેરેમાં તે સારું કામ આપે છે.

• વીર્ય વૃધ્દ્રિ સાથે શુક્રજંતુ એટલે વીર્યમાં રહેલા પ્રજોત્પાદક સ્પમૅની પણ વૃધ્દ્રિ કરે છે. તેથી જેઓને સીમાનમાં 60 મિલિયનથી ઓછો કાઉન્ટ હોય અને તેને કારણે વંધ્યત્વ આવતું હોય તો તે મટે છે. પુત્રોત્પ્તિ માટે આ રીતે આમળાંનું સેવન હિતકર છે.

• જો લોહી બગાડથી ખીલ થયા હોય તો આમળાંના ચૂર્ણને પાણીમાં કાલવી ખીલ ઉપર લેપ કરવામાં આવે અને આમળાંનું ચૂર્ણ ખાવામાં આવે તો ખીલ જરૂર મટે છે.

• શરીર ઉપર, કોણી, ડોક, આંગળીના વળાંક, ગુઠણ, બગલ, જાંગોની વચ્ચે કાળા ડાઘ હોય અને તેને દૂર કરવા હોય તો આમળાંને પાણીમાં કાલવી આવી જગ્યાએ સારી પેઠે રગડવાં પછી લેપ કરી સુકાવા દેવું. છેલ્લે ઘસીને એ લેપ ધોઈ નાખવો અને આમળાંની બનાવટનું સેવન કરવું. ડાઘા નીકળી જશે.

• આ રીતે સફેદ કોઢ, ખંજવાળ, ખોડો, દાદર, કરોડીયા જેવા ચામડીના રોગો આમળાંના સેવનથી મટે છે.

• ધાતુવર્ધક અને લોહી સુધારક આમળાં કાંતિવર્ધક છે. જ્યારે લોહી સુધરે - વધે, સાથે ધાતુઓ વધે - બળ વધે, ત્યારે શરીરમાં કૌવત આવે. ક્રાંતિ આવે, ઓજ વધે, સ્ફૂર્તી વધે, તાજગી વધે.

• ઉપરનાં બધાં કારણોને લઈ આમળાંનું કે તેની બનાવટ રસાયણ ચૂર્ણનું નિયમિત સેવન કરનારને અકાળે વૃધ્દ્ર્ત્વ આવતું નથી. તેની યુવાની લાંબા સમય ટકી રહે છે.

• આમળાં સેવનથી રોગપ્રતિકાર શક્તિ પણ વધે છે. નાના અને સમાન્ય રોગો તો થતા જ નથી અને થતા હોય તો વહેલા મટે છે. આ રીતે શરીરમાં ઇમ્યુનિટી પાવર વધે છે.

• આમળાં પરમ શીતળ એટલે ઠંડા છે. શરીરની ગરમી ને દૂર કરે છે, તેથી પિત અને ગરમીના રોગ તે મટાડે છે.આને કારણે શરીરમાં થતી વિવિધ બળતરા આમળાંથી મટે છે. આંખોની બળતરા, હાથપગનાં તળિયાંની બળતરા, પેટની બળતરા, પેશાબની બળતરા, યોનીની બળતરા, ગર્ભાશયની બળતરા, વગેરે શરીરની તમામ પ્રકારની બળતરા શરીરની તમામ પ્રકાર ની બળતરા આમળાંથી મટે છે.

• ગરમી સાથે રક્તસ્ત્રાવ પણ આમળાં અટકાવે છે. નાકમાંથી નસ્કોરી ફુતવી,હરસ  દ્રારા લોહી પડવું, ઝાડામાં લોહી પડવું, ગડફામાં લોહી પડવું, વગેરે શરીરના કોઈ પણ ભાગમાંથી લોહી પડતું હોય તો આમળાં તે મટાડે છે. હેમરેજ ને કારણે થતો રક્તસ્ત્રાવ પણ આમળાંથી મટે છે .

• પુરપુરા નામનો એક રોગ થાય છે. તેમાં આંખના ખૂણા, આંતરડા, જીભ, મળ, વગેરે દ્રારા લોહી ખૂબ ધીમું ઝમ્યા જ કરે છે. આયુર્વેદની દ્રષ્ટીએ આ એક જાતનો રક્ત પિતનો જ રોગ છે. તેમાં પણ આમળાં કામયાબ છે.

• પિતશામક હોવાથી આમળાં તરસ છિપાવે છે. જેને સતત તરસ લાગ્યા જ કરતી હોય તેને આમળાં સેવન હિતકર છે .

• ઘણા લોકો મોઢું આવી જવાની ફરિયાદ કર્યા કરતા હોય છે. ઘણા પ્રયોગો અને દવા કરાવવા છતાં મોઢું મટતું નથી હોતું. મોંનાં ચાંદાં રૂઝાતાં નથી હોતાં. આવી વ્યક્તિએ આમળાંનું સેવન કરી જોવા જેવું છે. મુખવાસ -સ્ટોમેટાઇટીસ મટી જશે.

• મુખપાક જેવો અમ્લપિત ખૂબ વ્યાપક વ્યાધિ છે. એસિડિટી રોગી ખૂબ હેરાન થતા હોય છે. આમ તો અમ્લપિત ના રોગી માટે ખટાશ અપ્થ્ય છે. પરંતુ આમળાં તેમાં અપવાદ છે. એક માત્ર આમળાંના સેવનથી પણ અમ્લપિત મટયાના દાખલા છે.

• આમળાં પેશાબના રોગોમાં પણ અકસીર છે પેશાબની બળતરા-ઉનવા વિષે આપણે આગળ જોઈ ગયા. વધારે પડતો પેશાબ થવો, ડહોળો પેશાબ થવો, પરમિયો થવો, પેશાબ અટકી અટકીને થવો, વગેરે પેશાબના  વિવિધ રોગોમાં આમળાં ગુણકારી છે.

• પ્રમેહમાં તો આમળાં અસરકારક છે  જ. ઉપરાંત ડાયાબિટીસ-મધુપ્રમેહમાં આમળાં ખૂબ સારું કામ આપે છે.હળદર આમળાંનું ચૂર્ણ નિયમિત લેનારનો  ડાયાબિટીસ નિયંત્રણમાં આવી જાય છે.

• આમળાં સ્મૃતિવર્ધક પણ છે. જેમની યાદશક્તિ ઘટી હોય કે ઓછી હોય તેને માટે આમળાં સારાં છે.

• સ્મતિવર્ધક સાથે તે અપસ્માર અને ગાંડપણમાં પણ સારું કામ કરે છે. આ માનસિક રોગોમાં જો આમળાંની બનાવટો સેવવામાં આવે તો તેની તિવ્રતામાં જરૂર ફેર પડે છે.

• બહેનોના કેટલાક રોગો જેવા કે સફેદ પાણી પડવું, શરીર ધોવાવું(શ્વેતપ્રદર) અને લોહીવા વગેરેમાં આમળાં લાભકારક છે. ગર્ભાશયનો સોજો હોય, માસિક અનિયમિત હોય કે પ્રજનન તંત્રની બીજી કોઈ ખામી હોય તો આમળાંથી તે મટે છે.

• આમળાં યકૃત લીવરની કાર્યશક્તિ પણ વધારે છે. લીવરનો સોજો, તેની કર્યલ્પ્તા, વગેરેમાં જો આમળાં અપાય તો ફાયદો થાય છે.

• આમળાં અસ્થિસંધાનક પણ છે. હાડકાં ભાંગે (ફેક્ચર થાય) ત્યારે જો આમળાંનું સેવન કરાય તો તે વહેલા સંધાઈ જાય છે.

• ઉધરસમાં આમળાંનું સેવન કરવું જોઇએ. તેમાં પણ જો સૂકી ઉધરસ હોય તો આમળાં લાભપ્રદ સિધ્દ્ર થશે.

• હાથ-પગના સમાન્ય સોજામાં આમળાં લેવાથી ફાયદો થાય છે. આંતરડાનો સોજો-કોલાઇટીસ હોય તો તેમાં પણ આમળાં ફાયદો કરશે.

• જીર્ણ જવર હોય, સાંજ પડ્યે શરીર તપી જતું હોય, આળસ આવ્યા કરતી હોય તો આમળાંના સેવનથી ઝીણા તાવની ફરિયાદ દૂર થશે.

• શરીરમાં ફૂડ પોઇઝનીંગ થયું હોય, કોઈ દવાનું રિએક્શન આવ્યું હોય, ધીમું ઝેર ફેલાયું હોય અને તેની અસર લાંબા સમયથી જતી ન હોય તો આમળાંનું સેવન હિતકર બની રહેશે.

• ઉલટી સમાન્ય રીતે અપચાની હોય છે. આવી ઉલટી બેસી જશે.

• શરીર સુકાઈ ગયું હોય, ધાતુઓ ક્ષીણ થઇ ગઈ હોય, ખૂબ દુર્બળતા વાર્તાતી હોય તો આમળાંનું જીવન જરૂર મદદરૂપ થશે.

• વારં વારં ચક્કર આવ્યા કરતા હોય તો કાળાં મરી સાથે આમળાં લેવાથી ચક્કર બંધ પડશે.

• ઘણી વાર મૂર્છા આવતી હોય છે. આવા સંજોગોમાં આમળાંના સેવનથી પરિસ્થિતી હળવી બનશે.

• કમળાના રોગી માટે આમળાંનું સેવન ઘણી મોટી આશા બની રહેશે. કમળાના વાવડ વખતે આમળાંના સેવનથી કમળો થશે પણ નહિ. જો કમળો થયો હશે તો આમળાં તેને મટાડવામાં મદદ કરશે.

• ગરમીને લઇને માથું દુખતું હોય તો આમળાંનું ચૂર્ણ સાકર સાથે લેવાથી માથાનો દુખાવો બેસી જશે.

• અવાજ બેસી ગયો હોય ત્યારે આમળાંનું ચૂર્ણ મધમાં કાલવીને ચાટવું જોઇએ. તેમ કરવાથી ગળું ખૂલી જશે.

• શીળસના રોગીએ આમળાંનું ચૂર્ણ ગોમૂત્રમાં કાલવીને શરીરે લગાવવું. તરત જ શીળસ બેસી જશે.

આમળાં ઉપયોગમાં લેવાની રીત:-

        શરદ ઋતુમાં આમળાંને ફળ બેસે છે. નવરાત્રિ અને દીવાળી આવતાં આવતાં આ ફળો પરિપક્વ અને મોટાં થઇ જાય છે. અત્રે થેટ મહાશિવરાત્રિ સુધી જોવા મળે છે. આવાં તાજાં આમળાંને તો કાચાં જ ખાવાં જોઇએ. તે જેમ કાચાં ખાશો તેમ તેનો સ્વાદ આવશે. ઉપર પાણી પીશો તો મીઠું લાગશે. દાંત મજબૂત બનશે અને શરીરને લાભ કરશે. બજારમાં જ્યાં સુધી તાજાં લીલાં આમ મળે ત્યાં સુધી તેને કાચાં જ ખાવાનો આગ્રહ રાખવો જોઇએ.

          

          ઘણાંની ફરિયાદ છે કે, આમળાં ખાવાથી દાંત ખટાઈ જાય છે. તેમણે આમળાંને લાવી તેમાં સોય કે સાયાથી કાણાં પાડી મીઠાના પાણીમાં ડુબાડી રાખવાં. દસ -પંદર દિવસ પછી આવા મીઠાના પાણીવાળાં આમળાં ખાવા શરુ કરવાં આવાં આમળાં તાજાં આમળાં જેટલો લાભ તો કરશે જ, અને દાંત ખટાઈ  નહિ જાય તે લાભ કરશે.

          લીલાં આમળાંનો જ્યુસરમાં રસ કાઢીને 20 થી 40 ગ્રામ રોજ પીવો જોઇએ. આમળાંને છુંદી, નિચોવીને રસ કાઢી પી શકે છે.

          આમળાંને કાપી તેની કાતરી ઉપર મીઠું ચડાવી તેની સૂકવણી કરાય છે. આ સૂકવણી મુખવાસ તરીકે બારે માસ ખાય શકાય છે.

          તાજાં આમળાંને વાટી તેને ચટણી જેવું કરી તેને ખોરાક સાથે ચટણીની જેમ લઈ શકાય છે.

           

          સૂકાં આમળાંને ખાંડી તેને ચાળીને ચૂર્ણ કરવું. આ ચૂર્ણ 3 થી 4 ગ્રામ દિવસમાં 2 થી 3 વાર પાણી સાથે લઈ શકાય. બીજાં ચૂર્ણોમાં પણ આમળાંનું ચૂર્ણ ભેળવી ઔષધ તૈયાર કરી શકાય. આમળાંનાં ચૂર્ણને પાણીમાં કાલવી શરીરે ચોળીને સ્નાન કરવાથી ચામડી સુંવાળી અને નીરોગી બને છે.

          સૂકાં આમળાંને અધકચરાંખાંડી તેમાં 8 ગણું પાણી નાંખી ધીમા તાપે ઉકાળવું ચોથા ભાગનું પાણી બાકી રહે એટલે ગાળીને 30 થી 40 ગ્રામ દિવસમાં 2 થી 3 વાર પી શકાય.

          લીલા આમળાંનાં રસને બીજા અૌષધોને ભાવના આપવા વપરવામાં આવે છે. તે જ રીતે, સૂકાં આમળાંના ચૂર્ણને બીજાં ચૂર્ણો સાથે મિશ્ર કરી નવું અૌષધ બનાવાય છે.

          લીલાં આમળાંને બાફી તેનો માવો કાઢી તેને ઘીમાં પકવી તેનો પાક બનાવવામાં આવે છે. જેને  જીવન કે ચ્યવનપ્રાશ કહેવામાં આવે છે. તેનો ખૂબ ઉપયોગ થાય છે.