રોગના પ્રાથમિક ઉપચાર

અળાઈ :
ચારોડુને ખાંડી અળાઈ ઉપર ઘસો

અપચો :
એલચી છોડા સાથે સાકરમાં ખાવી

અશક્તિ :
ખોરાક બંધ કરી છાશ પર જ રહેવું. લીંબુ, મધનો શરબત અને મોસંબીનો રસ લેવો.

અનિદ્રા:
પીપરીમૂળના ગંઠોડા અને ગોળ ભેગાં કરી લેવા.

અજીરણ :
ડુંગળીનો રસ દહીં સાથે આપવો. બધો ખોરાક બંધ કરી છાશ ઉપર રહો. તેમાં ફુદીનો, આદું, લસણ, કોથમીરની ચટણી બનાવીને નાખો.

અતિશય પરસેવો :
થોડું મીઠું લેવાનું રાખો.

આફરો :
હરડે, પીપરીમૂળ અને ગોળની ગોળીઓ કરી લેવી. ગરમ પાણીમાં લીંબુનો રસ એક એક તોલા સાથે પા તોલો સોડા-બાય-કાર્બ નાખી પીવું.

આંટણ :
દીવેલનાં મીંજને કાઢી તેને ગરમ કરી પોટિસ જેવું બનાવી ઉપર ચોપડવું.

આંખનું દુખવું :
કોથમીરનો રસ મુકવો. ઝાકળના પાણીથી ધોવી.

આંચકી :
આદુંનો રસ અને મધ મેળવીને આપવું

ઉલટી:
માયફળને ઘસી મધ સાથે પીવું , ફુદીનાનો રસ પીવો, બરફ ચૂસવો.

ઉધરસ :
અડુસીના પાનનો રસ પીવો.

કબજિયાત:
સીનામુખીનો ઉકાળો પીવો. હરડે વાટી ફાકો મારવો.

કમળો :
આરોગ્યવર્ધીની લેવી.

કફ :
લવિંગ ખાતા રહેવું, અરડૂસીનો રસ તોલો  1 અને મધ તોલો 1 મેળવી પીવો.

કમરનો દુઃખાવો :
આમળાં અને ગોખરુ વાટી મધમાં ચાટો.

કંઠરોગ :
મૂળા ખાવા.

કાનનું દુખવું :
આદુંનો રસ કાનમાં રેડવો. 

કાનમાં રસી :
ત્રિફળાની બે ગોળીઓ સવાર સાંજ લેવી.

કાનમાં ખંજવાળ :
તલના તેલમાં લીમડાનાં પાન તળી તે તેલ કાનમાં રેડવું.

કાળજાનો રોગ:
સુરણ ખાવાનું રાખવું.

કોલેરા :
ડુંગળીનો રસ પીવો. ફુદીનાનું શરબત બનાવી પીવું.

કાંટો :
કાંટો ન નીકળે તો કાળિયો ગુંદર ચોપડો. ગરમ પાણી શીશીમાં ભરી તે ઉપર રાખવી.

કોઢ :
મંજીષ્ટાદિ કવાથ તોલા બે, પા શેર પાણીમાં ઉકાળી પીવો. માલકાંકણીનું તેલ, લીમડાનું તેલ મેળવીને એનું માલિશ કરવું.

કાળી ચામડી :
પચે તેવો ખોરાક લેવો.

ખરજવું :
પાપડખાર અને લીંબુનો રસ ચોપડવા. તલના તેલમાં લીમડાનાં પાન ઉકાળી એમાં સોમલગેરુ, વેસેલાઈન અને ઝીંક મેળવી બનાવી ચોપડવો.

ખસ :
ગંધક અને કપૂરનો મલમ લગાડવો.

ખંજવાળ:
લીમડાનાં પાનનો રસ ચીપડવો.

ખાંસી :
શોતોપલાદિ ચૂર્ણ લેવું, અરડૂસીનો રસ તોલો બે, આદુંના રસ સાથે લેવો.

ખોડો :
મીઠું અને લીંબુ ઘસવું. આમળાનું તેલ ઘસવું.

ખીલ :
દૂધની તર અને બદામ ઘસી ચોપડવી.

ગળું દુખવું :
ફટકડીના કોગળા કરવા,આમળાંને ઉકાળી તેમાં મધ નાખી કોગળા કરવા.

ગળફા :
અરડૂસીનો રસ તોલા બે, આદુંનો રસ તોલો એક અને મધ તોલો એક મેળવીને પીઓ.

ગાળાનું કેન્સર :
મીઠું બંધ કરો અને મંજીષ્ટાદિ કવાથ અને પ્રવાહી લો.

ગેસ :
બધો ખોરાક બંધ કરી છાશ પર જ રહો. છાશમાં ફુદીનો, આદું, લસણ, કોથમીરની ચટણી બનાવીને નાખો.

ગૂમડું :
લીલી હળદરનો રસ, પારાનો મલમ ચોપડવો.

ઘા :
મીઠાનું પાણી અગર મીઠું તેલ લગાડી ગોટાના ફૂલને દબાવવું. ફટકડી અગર કરોળિયાનું જાડું અગર રૂ બાળી ઉપર દાબવું.

ગોનોરિયા : 
ધાણા, ગળો સમાન વજને લઈ કેળના રસ સાથે સવારસાંજ લો.

ચામડીના રોગ :
લસણ અને કોપરેલ ચોપડવા

ચાંદા :
માયું અને જેથિમધ અડધો તોલો લઈ ચૂર્ણ કરી મધમાં મેળવી મોઢામાં લગાડવું.

તાવ :
તુલસી અને કાળાં મરીનો ઉકાળો પાવો. સુદર્શનચૂર્ણ લેવું.

થાક લાગે તો ગાયનું ગરમ દૂધ પીવું.

ત્રિદોષ :
પરવળનું શાક ખાવું.

દાંતનું દુખવું :
લવિંગ વાટી દુખે ત્યાં રાખો, લોબાન અને સોનાગેરુ વાટી મૂકવું.

દાઝવું :
કળીચૂનાના પાણી સાથે તેલ ભેગું કરી ચોપડવું, થોડું ટરપેનટાઉન લગાડવું.

નસકોરી ફૂટવી :
ડુંગળી ભાંગી જોરથી સૂંઘાડવી, ખાઈએ તેમ મોઠું હલાવવું અને બોચી ઉપર ટાઢું પાણી રેડવું. હાઇટ્રોજન પેરોક્સાઇસનું પૂમડું મૂલવું.

નાકનું દુખવું :
દિવેલ ઊનું કરી સુંગવું.

પગમાં ચીરા :
કોકમનું ઘી ચોપડવું, જોડાને દિવેલ લગાડી નિયમિત પહેરવા.

પગનો થાક :
મીઠાના પાણીમાં બોળવા.

પેટમાં ચૂંક :
સ્વાદિષ્ટ વિરેચન ચૂર્ણ લેવું.

પેટમાં દર્દો :
કરેલા ખાવાથી મટે છે.

પિત્તાશય માટે : 
લીંબુનો રસ લેવો.

પાયોરિયા :
લીલાં આમળાંનો રસ તોલા લઈ એમાં થોડી સાકાર ભેળવી પીવો. અને દાંતે તેલ સવાર સાંજ સારી રીતે ઘસો.

પીળા દાંત :
લીબું અને મીઠું ઘસો.

પેઠુમાં શૂળ :
સુંઠ, મરી અને પીપરનું ચૂર્ણ મેળવી ખાવું.

ફોલ્લી :
કપાળે વધતી ફોલ્લી ઉપર સોના ગેરુને ગુલાબજળમાં મેળવી ઘસવું.

બળિયા :
લિબોડીનું તેલ ચોપડવું. ખાડા ઉપર માખણ ને હળદર લગાડવી. જંગલી કેળાંના બી થોડે થોડે વખતે વાટીને ખાવા.

બરોળ : 
પપૈયા ખાવાં. સરગવાની સીંગો ખાવી.

બ્લડપ્રેશર :
ચિત્તમાં શાંતિ રાખવી. બને એટલી નકામી ચિંતા કરવી નહિ. પેટ સાફ રહે તે માટે હરડે સવારમાં લેવી.

બોબડાપણું :
એ વ્યાધિ મનની નબળાઈનો છે.

બેભાન થાય તો સ્મેલિંગ સોલ્ટ અથવા ડુંગળી કાપી સૂંઘાડવી.

મસા :
ઘોડાનો વાળ બાંધવો.

મરડો :
ઇસબગોલના બી ખાવાં. દિવેલ, આદુંનો રસ અને લીંબુનો રસ દરેકને અર્ધો તોલો મેળવી સવારે ચાટી જવું. ભૂખ્યા રહી છાશ પીવી.

મધુપ્રમેહ :
બીલીપત્ર ખાવાં

મેલા હાથ :
લીબુંના રસમાં મીઠું નાખી હાથ ધોવા. ટંકણખાર પાણીથી ધોવા.

મૂત્રના રોગ :
જવનું પાણી છૂટથી પીવું.

મગજનાં રોગ થાય તો શિવાક્ષાર લેવો.

માથું દુખવું :
બદામનો લેપ ચોપડવો. સોનામુખીનો રેચ લેવો. કેફીસ્પિરિનની ગોળી ખાવી.

મરી ગયેલી ભૂખ :
લીબુનો રસ, આદુંનો રસ તથા મધ તોલા એક એક સાથે સોડા -બાઈ -કાર્બ નાખી પીવો.

મંદાગ્નિ :
લીબુનો રસ સાથે કાળીજીરી ઉકાળી લેવાનું રાખો.

મેલેરિયા થાય તો કવીનાઈન લેવું.

મોઠું આવવું :
જેઠીમધનું ચૂર્ણ લો.

યાદશક્તિ :
શંખાવલી તોલા બે, જેઠીમધનું ચૂર્ણ તોલા ચાર, આમળાં તોલા ચાર, એ બધાના ચૂર્ણને માખણ અને મધ સાથે ચાટવું. ઉપર ગાયનું તાજું દૂધ પીવું.

રક્તવિકાર :
મૂળા ખાઓ

રક્તપિત્ત :
પોઈની ભાજી ખાવી.

રતવા :
લીલી ધરોનો રસ આપવો અને ગુમડાં ઉપર તે રસ ચોપડવો. લીમડો, કડુ, હરડે, આમળાં અને સુખડ બે તોલા લઈ અર્ધો શેર પાણીમાં ઉકાળી પાવું.

લોહીવા :
ભૂરું કોળું ખાવું.

લોહીનું દબાણ :
લસણની 7 કળી ઘીમાં સહેજ ગરમ કરીને ખાવી.

વધરાવળ :
પા તોલો આખી મેથી ગળો.

વધુ પેશાબ :
તેલ અને સાકાર ખવડાવવા. ફૂદુંનાનો રસ પીવો.

વધતો મેદ :
વાવડિંગનો ઉકાળો કાયમી લેવો. ઉકાળો ન  લો તો વાવડિંગનું ચૂર્ણ પાણી સાથે લેવું.

ભોજન કેમ ઘટે :
ભોજનમાં ભાતની સાથે હીંગાષ્ટક તોલો અને ઘી તોલો  ખાવાં.

વજન કેમ વધે -
દૂધ તોલા 10, પાણી તોલા 10 ને ઉકાળી પાણી બડી જાય એટલે આમળાનું સાદું જીવન તોલો 1ચાટી તે ઉપર ઉકાળેલું દૂધ પીવું.

વધુ પડતી ઊંઘ -
દિવસમાં ઊંઘવું નહિ. થાક લાગે એવું કામ કરવું અને વધારે ખાવું નહિ.

વિટામિન એ માટે દૂધ,  બી માટે ઘઉં,  સી માટે શાકભાજી, ડી માટે સૂર્યનાં કિરણ.

વાળનું ખરવું -
નાળિયેરનું દૂધ ઘસવું, કંકોડાની ગાંઠ ઘસી ચોપડવી.

વાસ -
ડુંગળીની વાસ માટે મીઠું ઘસવું અને ગ્યાસતેલની વાસ કાઠવા માટે નાગરવેલનું પાન ઘસવું.

વીંછીનું કરડવું -
મધ લગાડવું. બે નાગરવેલનાં પાન મીઠું નાખી ખાવાં, ડુંગળીનો રસ ચોપડવો, ફટકડીનું પાણી ચોપડવું.

સળેખમ -
અગ્નિ ઉપર મીઠું નાખી શ્વાસ લેવો.

સરાક -
મીણબત્તીનો રસ ચોપડવો.

શરદી -
કપુરવાળું તેલ ગરમ કરી, ગળે ઘસવું, આદુંનો રસ પીવો. ટેનિન ગ્લિસરીનના કોગળા કરવા.

સફેદ વાળ -
લીલું આમળું અને લીલી ગળોનો રસ સાકર નાખી હંમેશાં પીવો.

સંધિવા -
મેથીની ભાજી ખાવી.

સુક્તાન -
ટામેટાનો રસ પીવો.

સોજા -
તુલસીનાં પાન વાટી ચોપડવા. લીમડાનાં પાન ગરમ કરી બાંધવા.

સાપનું ઝેર -
ડંખ ઉપર ગ્યાસતેલ ત્રણ કલાક મૂકી રાખવું. ડુંગળી કાપી મૂકવી. પાંદડા ગરમ કરી બાંધવા.

શીતળા -
જંગલી કેળાંના બી એક એક વાટી પાંચ દિવસ ખાવાં.

સારણગાંઠ -
ઓપરેશન કરાવવું.

સુવારોગ -
આ રોગમાં સિતોપલાદિ, પીપરીમૂળ અને સુવાવડનો ઉકાળો આપવો.

હરસ -
ધોળાં રીંગણાં ખાવાં. સુરણનું શાક ખાવું. હરડે અને ગોળની ગોળી બનાવી ખાવી.

હડકાયું કૂતરું -
એનાં ઈન્જેકશન આવે છે તે લેવાં.

હેડકી -
નાગરવેલનું કોપરું સાકર સાથે ખાંડી ખાવું.

હિસ્ટીરિયા -
હળદરનો ધુમાડો ધરવો. ડુંગળી છુંદી સૂંઘાડવી, વાવડિંગને પાણીમાં ખૂબ ઉકાળી પછી ગાળી ઠરાવ દઈને તે પાણી પીવું.

હૃદયના રોગ -
કોબી ફ્લાવર ખાવાં.

હૃદયની ગભરામણ -
નિયમિત શરીરે તલના તેલનું માલિશ કરો. મનથી મજબૂત રહો.

હાથપગની તાણ -
વાવડિંગ તોલો પાંચને પાણી શેર પાંચમાં ઉકાળી અડધું રહે ત્યારે ગાળીને તે પાણી આખો દિવસ પીવું.

હાથીપણું -
ગાયનું મૂત્ર તોલા એમાં એક આનીભાર હળદર મેળવી સવારસાંજ પીઓ.

હાડકું ભાગવું -
લોબાનનો ધૂપ રાહત આપે છે.

ક્ષય -
તુલસીનાં પાન ખાવાં, ભૂરું કોળું ખાવું, લસણની પાંચ કળીના ટુકડા થોડા માખણ સાથે ગરમ કરી ખાવાં.

કરમિયા -
ઇંદ્રજવ વાટી પાવા, કેળના ફૂલ બાફી ખાવાં.